परिचय
वैशाख महिनाको शुक्ल पक्षको एकादशीलाई मोहिनी एकादशी भनिन्छ। एकादशी व्रतहरू विष्णु भगवानलाई समर्पित हुन्छन् तर मोहिनी एकादशीलाई विशेष महत्व दिइन्छ। पौराणिक मान्यताअनुसार यो दिन पालन गर्ने व्रतले पाप नाश हुन्छ, आत्मा शुद्ध हुन्छ र भक्तलाई मोक्ष प्राप्तिको बाटो खुल्छ।
पौराणिक पृष्ठभूमि
मोहिनी एकादशीको कथा समुद्रमन्थनसँग सम्बन्धित छ। अमृत निकाल्ने क्रममा देवता र असुरबीच ठूलो संघर्ष भयो। असुरहरूले अमृत हात पार्ने सम्भावना देखिँदा भगवान विष्णुले मोहिनी स्वरूप धारण गरेर असुरहरूलाई छल गर्नुभयो। उनले असुरहरूलाई बेग्लै पंक्तिमा बसालेर अमृत देवताहरूलाई मात्र वितरण गर्नुभयो। यसरी देवताहरूले अमरत्व पाए र असुरहरू वञ्चित भए। यो दिव्य दिनकै सम्झनामा मोहिनी एकादशी मनाइन्छ।
यस कथाले सत्य र धर्मको रक्षा गर्न भगवान सधैं उपस्थित रहन्छन् भन्ने सन्देश दिन्छ। यस व्रतले मोह, लोभ, र आसक्तिबाट मुक्ति दिलाउने भएकाले यसलाई अत्यन्त पवित्र मानिन्छ।
व्रत विधि
मोहिनी एकादशी व्रत गर्न निश्चित नियमहरूको पालना गर्नुपर्छ:
व्रत अघिल्लो दिन (दशमी)
सात्विक भोजन गर्नुपर्छ।
लसुन, प्याज, माछा, मासु, मदिरा आदिको सेवन निषेध हुन्छ।
एकादशीको दिन
बिहान चाँडै उठेर स्नान गरी स्वच्छ वस्त्र लगाउनुपर्छ।
घर वा मन्दिरमा भगवान विष्णुको मूर्ति वा तस्वीर राखेर पूजा गर्नुपर्छ।
गंगाजल, अक्षता, तुलसी पात, फूल, धूप, दीप र नैवेद्य चढाउनुपर्छ।
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय मन्त्र वा विष्णु सहस्रनाम जप गर्नुपर्छ।
दिनभर उपवास गरेर कथा श्रवण वा धार्मिक ग्रन्थको पाठ गर्नुपर्छ।
कतिपय भक्तजनले फलाहार मात्र सेवन गर्छन् भने कतिपयले निर्जल व्रतसमेत गर्छन्।
द्वादशीको दिन (पारण)
बिहान स्नानपछि विष्णु भगवानलाई पुनः पूजा गर्नुपर्छ।
तुलसी जल वा फलाहार सेवन गरेर व्रत पारण गर्नुपर्छ।
ब्राह्मण वा गरिबलाई दान दिनु पुण्य मानिन्छ।
धार्मिक लाभ
मोह, लोभ, क्रोध, अहंकार जस्ता दोषहरू क्षय हुन्छन्।
मन शान्त, स्थिर र सकारात्मक हुन्छ।
पाप नाश भई आत्मा शुद्ध हुन्छ।
भौतिक जीवनमा सुख–समृद्धि प्राप्त हुन्छ।
आध्यात्मिक उन्नति र मोक्ष प्राप्तिको बाटो खुल्छ।
दाम्पत्य जीवनमा सामञ्जस्य र परिवारमा शान्ति रहन्छ।
विशेष महत्व
अन्य एकादशीहरू जस्तै यस दिन पनि उपवास, पूजा, दान र नामस्मरण गर्नाले पुण्य प्राप्त हुन्छ। तर मोहिनी एकादशीलाई मोह–माया नाश गर्ने एकादशी पनि भनिन्छ। मानसिक रूपमा द्वन्द्वमा परेका, लोभ–लालसाले थिचिएका र जीवनमा नकारात्मक भावनाले सताइएका मानिसहरूले यस व्रत गर्दा विशेष लाभ पाउँछन् भन्ने जनविश्वास छ।
Mero Nepal App
👉 यदि तपाईँलाई यस्ता धार्मिक व्रत, पर्व र पूजाका विधिहरू सरल भाषामा पढ्न र बुझ्न मनपर्छ भने,
“मेरो नेपाल” एप डाउनलोड गर्नुहोस्।
📲 आजै मेरो नेपाल एप प्रयोग गरेर आफ्नो धर्म, संस्कृति र परम्परासँग जोडिनुहोस्।
