परिचय
बिस्केट जात्रा भक्तपुरमा मनाइने सबैभन्दा ठूलो र भव्य पर्वहरूमध्ये एक हो। यो जात्राले केवल नयाँ वर्षको स्वागत मात्र गर्दैन, तर भक्तपुरको सांस्कृतिक सम्पदा, धार्मिक आस्था, र सामाजिक एकताको अद्वितीय अभिव्यक्ति प्रस्तुत गर्छ। प्रत्येक वर्ष वैशाखको सुरुवातसँगै मनाइने यो पर्वमा भक्तपुरका गल्ली–गल्ली रंगीन बत्ती, ध्वनि, र भीडले भरिन्छन्। यो जात्राले भक्तपुरलाई जीवित संग्रहालयजस्तै बनाइदिन्छ।
ऐतिहासिक र सांस्कृतिक पृष्ठभूमि
बिस्केट जात्राको उत्पत्ति सम्बन्धी थुप्रै लोककथाहरू छन्। एक प्रसिद्ध कथाअनुसार, एक राजकुमारीलाई बिहे गर्ने जो–कोही वर राति नै सर्पको आक्रमणमा मारिन्थे। अन्ततः एक वीर पुरुषले सर्पलाई मारेर राजकुमारीलाई बचाए, र त्यस दिनको विजय उत्सव नै पछि बिस्केट जात्रामा परिणत भएको भनाइ छ। अर्को कथामा भने यो जात्रा वसन्त ऋतुको अन्त्य र नयाँ वर्षको सुरुवातसँग सम्बन्धित छ। जुनसुकै कथा भए पनि यस पर्वले विजय, नवीनीकरण, र पुनर्जन्मको भावना बोकेको छ।
जात्राको मुख्य कार्यक्रमहरू
रथयात्रा
बिस्केट जात्राको सबैभन्दा रोमाञ्चक अङ्ग हो विशाल भैरव र भद्रकालीको रथयात्रा।
अगाडि नै काठको बलियो र कलात्मक रथ तयार पारिन्छ।
सयौँ भक्तहरूले रथलाई तानेर भक्तपुरका साँघुरा गल्लीहरू पार गरिन्छ।
यात्रामा माथिल्लो शहर (थल) र तल्लो शहर (कोलोट) का दुई समूहबीच रस्साकस्सी हुन्छ। यसलाई शक्ति र प्रतिष्ठाको प्रतीक मानिन्छ।
यो रस्साकस्सीमा हजारौं मानिस सहभागी हुन्छन् र वातावरण अत्यन्तै जोशिलो हुन्छ।
लिंगो ठड्याउने र ढाल्ने
जात्राको अर्को महत्वपूर्ण अङ्ग हो लिंगो (योसिन) ठड्याउने विधि।
ठूलो र लामो काठको पोललाई सयौँ मानिसको सहयोगमा ठड्याइन्छ।
यसलाई देवत्व र प्रकृतिको शक्ति मानिन्छ।
जात्रा सकिँदा लिंगो ढाल्दा नयाँ वर्षको औपचारिक घोषणा हुन्छ।
यस विधिले पुरानो वर्षलाई बिदा गरी नयाँ जीवन र नयाँ आशा सुरु भएको जनाउँछ।
धार्मिक पूजाआज र देवताप्रति श्रद्धा
रथयात्रा अघि र पछि विभिन्न मन्दिरहरूमा विशेष पूजा र हवन गरिन्छ।
भैरव र भद्रकालीलाई प्रसाद चढाइन्छ र देवताहरूलाई यात्रामा सहभागी गराइन्छ।
भक्तजनहरूले यो अवसरलाई पवित्र ठान्छन् र देवताबाट आशीर्वाद लिन्छन्।
भोज र मनोरञ्जन
यो पर्वमा नेवार समुदायले विशेष नेवारी परिकारहरू बनाउने चलन छ।
योमरी, चतामरी, सेल रोटी, मासुका परिकार, र ऐला (घरेलु मदिरा) भोजमा अनिवार्य हुन्छ।
परिवार र समुदायसँग मिलेर खाने–पिउने र रमाइलो गर्ने वातावरणले सामाजिक एकता बढाउँछ।
प्रतीकात्मक महत्व
बिस्केट जात्राका प्रत्येक विधिले गहिरो अर्थ बोकेको हुन्छ।
रथयात्रा देवत्वसँगको सम्बन्ध र सामूहिक ऐक्यबद्धताको प्रतीक हो।
रस्साकस्सी ले शक्ति, संघर्ष, र सन्तुलनलाई जनाउँछ।
लिंगो ठड्याउने र ढाल्ने ले जीवन–मृत्यु–पुनर्जन्मको चक्र र नयाँ वर्षको पुनरारम्भलाई जनाउँछ।
यो पर्वले मानिस, देवता, र प्रकृतिबीचको गहिरो सम्बन्धलाई देखाउँछ।
आधुनिक सन्दर्भ
आजको समयमा पनि बिस्केट जात्रा भक्तपुरको सांस्कृतिक पहिचानको केन्द्रविन्दु बनेको छ।
हरेक वर्ष हजारौं पर्यटक र शोधकर्ता यो पर्व अवलोकन गर्न भक्तपुर पुग्छन्।
सामाजिक संजालमा साझा गरिएका तस्बिरहरूले यो जात्रालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाएको छ।
स्थानीय समुदायका लागि यो जात्रा केवल मनोरञ्जन नभई आफ्नो परम्परा जोगाउने साधन हो।
निष्कर्ष
बिस्केट जात्रा भक्तपुरको गौरवशाली सांस्कृतिक सम्पदा हो। यसले धार्मिक आस्था, सामाजिक एकता, र नयाँ वर्षको आशा एकैसाथ प्रस्तुत गर्छ। विशाल रथयात्रा, रस्साकस्सी, लिंगो ठड्याउने, र भोजले गर्दा यो पर्व केवल उत्सव मात्र नभई भक्तपुरको जीवनशैली बनेको छ। बिस्केट जात्राले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृति र परम्पराप्रतिको गर्व अनुभव गराउँछ।
मेराे नेपाल
बिस्केट जात्रा र नेपालका अन्य पर्वहरूको इतिहास, विधि–विधान, र सांस्कृतिक अर्थबारे जान्न चाहनुहुन्छ?
आजै मेरो नेपाल एप डाउनलोड गर्नुहोस्।
👉 आफ्नो परम्परा बुझ्न, सिक्न, र नयाँ पुस्तासँग बाँड्न मेरो नेपाल एप प्रयोग गरौँ।
