प्रस्तावना
एकादशी र सोमवार व्रत हिन्दू धर्ममा पवित्र दिनहरू हुन्, जसमा भगवान् विष्णु र भगवान् शिवको आशीर्वाद प्राप्त गर्न उपवास राखिन्छ। व्रतको उद्देश्य शारीरिक शुद्धता, मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक उन्नति हो।
व्रतका दिन अन्न, केही तरकारी र भारी खाना परहेज गरिन्छ। यसरी उपवास गर्दा ऊर्जा र पोषण कायम राख्न उपवास-अनुकूल परिकारहरू बनाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
👉 अब यी सबै परिकारहरू सजिलै आफ्नो मोबाइलमा पढ्न र बनाउन सक्नुहुन्छ। Mero Nepal App डाउनलोड गर्नुहोस् र दैनिक व्रत, पूजा र नेपाली संस्कृतिका विधिहरू जान्नुहोस्।
व्रतमा पोषण र ऊर्जा कायम राख्ने कारण
ऊर्जा र शक्ति: साबूदाना, कुट्टू, सामक चामल जस्ता पोषक तत्वले उपवासको दिनमा शक्ति दिन्छ।
पाचनमा सहजता: भारी वा निषेधित खाना पच्न गाह्रो हुन्छ, उपवासीय खाना सजिलो हुन्छ।
स्वाद र विविधता: परम्परागत नियम पालना गर्दै स्वादिलो खाना।
आध्यात्मिक पालन: परम्परागत व्रत नियम अनुसार खाना खाँदा आध्यात्मिक लाभ।
उपवासमा प्रचलित सामग्रीहरू
साबूदाना (Tapioca pearls)
कुट्टूको आटा (Buckwheat flour)
सामक चामल / बार्नयार्ड मिलेट
सिंघारेको आटा (Water chestnut flour)
तरकारी: आलु, चिनीको आलु, कदुवो, भुट्टा
दुग्धजन्य: दूध, दही, पनीर
सुखा फल र नट्स: बदाम, काजु, किशमिश, गुड़
मसला र जडीबुटी: कालो नून, कालो मरिच, जीरा, धनिया, हरियो खुर्सानी
लोकप्रिय उपवासीय परिकारहरू
१. साबूदाना खिचडी
सामग्री: साबूदाना (१ कप), बदाम/अखरोट (¼ कप), घ्यू (२ चम्चा), हरियो खुर्सानी, करी पात, नुन, धनिया।
विधि:
साबूदाना ४–५ घण्टा भिजाउनुहोस्।
बदाम/अखरोट हल्का भुट्नुहोस्।
घ्यू तताएर खुर्सानी र करी पात हल्का भुट्नुहोस्।
साबूदाना राखेर पारदर्शी नभएसम्म पकाउनुहोस्।
भुटेको बदाम र धनिया छर्केर तताएर परोस्नुहोस्।
२. कुट्टू आलुको पकौडा
सामग्री: उबिएको आलु (२), कुट्टू आटा (½ कप), हरियो खुर्सानी, कालो नून, तेल।
विधि:
आलु मसल्नुहोस् र कुट्टू आटा, नुन, खुर्सानी मिसाउनुहोस्।
सानो साना गोलाकार पकौडा बनाउनुहोस्।
घिउ वा तेलमा सुनौलो र कुरकुरो नभएसम्म भुट्नुहोस्।
हरियो चटनीसँग तताएर परोस्नुहोस्।
३. सिंघारेको हलुवा
सामग्री: सिंघारेको आटा (½ कप), घ्यू (२ चम्चा), गुड़/चिनी (¼ कप), दूध/पानी (१ कप)।
विधि:
घ्यूमा आटा हल्का भुट्नुहोस्।
दूध वा पानी विस्तारै हाल्दै चलाउनुहोस्।
गुड़/चिनी थपेर गाढा नभएसम्म पकाउनुहोस्।
बदाम वा काजु छर्केर परोस्नुहोस्।
४. सामक चामल खिचडी
सामग्री: सामक चामल (१ कप), दही (¼ कप), घ्यू (१ चम्चा), जीरा, नुन।
विधि:
चामल धुनेर पानीमा नरम नभएसम्म पकाउनुहोस्।
दही र घ्यू मिसाएर भुटेको जीरा र नुन हाल्नुहोस्।
तताएर परोस्नुहोस्।
५. चिनीको आलु चाट
सामग्री: उबिएको चिनीको आलु (२), कालो नून, कालो मरिच, कागती, धनिया।
विधि:
आलु साना टुक्रा पार्नुहोस्।
मसला र कागती मिसाउनुहोस्।
धनिया छर्केर तताएर वा चिसो परोस्नुहोस्।
६. उपवासीय पनीर करी
सामग्री: पनीर (२०० ग्राम), घ्यू (२ चम्चा), जीरा, हरियो खुर्सानी, नुन, धनिया।
विधि:
घ्यू तताएर जीरा र खुर्सानी भुट्नुहोस्।
पनीर हल्का सुनौलो नभएसम्म भुट्नुहोस्।
नुन राखेर धनिया छर्केर सामक चामल वा कुट्टू रोटी संग परोस्नुहोस्।
७. कुट्टूको रोटी
सामग्री: कुट्टू आटा (१ कप), पानी, कालो नून, घ्यू।
विधि:
आटोलाई पानी र नुनसँग म’स्नुहोस्।
सानो रोटी बेल्नुहोस्।
तावा वा प्यानमा घ्यू लगाएर पकाउनुहोस्।
८. साबूदाना वडा
सामग्री: साबूदाना (१ कप), आलु (१), हरियो खुर्सानी, नुन, धनिया, तेल।
विधि:
साबूदाना ४–५ घण्टा भिजाउनुहोस्।
आलु मसल्नुहोस् र साबूदानासँग मिसाउनुहोस्।
मसला हालेर मिश्रणबाट सानो वडा बनाएर सुनौलो रंग नभएसम्म तल्नुहोस्।
हरियो चटनीसँग तताएर खाउनुहोस्।
९. सिंघारेको पफ प्यानकेक
सामग्री: सिंघारेको आटा (१ कप), दूध/पानी (½ कप), गुड़/चिनी (२ चम्चा), घ्यू।
विधि:
आटा र दूध मिसाएर पातलो घोल बनाउनुस्।
प्यान तताएर घ्यू लगाउनुहोस्।
घोल हालेर प्यानकेक जस्तै पकाउनुहोस्।
गुड़ छर्केर वा घ्यूसँग तताएर परोस्नुहोस्।
व्रतका लागि सुझाव
प्याज, लसुन र साधारण अन्न परहेज गर्नुहोस्।
हल्का तर पोषक तत्वयुक्त खाना बनाएर उर्जा कायम राख्नुहोस्।
पर्याप्त पानी वा हर्बल चिया पिउनुहोस्।
फलफूल र सुखा फल खानाले ऊर्जा दिन्छ।
खाना पूर्वतयारी गर्नु सजिलो हुन्छ र ध्यान पूजा तर्फ केन्द्रित रहन्छ।
धेरै मसलादार वा भारी खाना परहेज गर्नुहोस्।
उपवासीय परिकार खाने फाइदा
व्रतको दिनमा ऊर्जा कायम राख्छ।
पाचनमा सहजता र फुल्ने समस्या कम गर्छ।
व्रतलाई आध्यात्मिक र शारीरिक रूपमा अर्थपूर्ण बनाउँछ।
स्वाद र विविधता दिन्छ।
स्वास्थ्यकर विकल्प र सचेत खानपानलाई प्रवर्द्धन गर्छ।
निष्कर्ष
एकादशी र सोमवार व्रतका दिन उपवासीय परिकारहरू स्वास्थ्य, ऊर्जा र आध्यात्मिक लाभका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छन्। साबूदाना खिचडी, कुट्टू पकौडा, सिंघारे हलुवा, सामक चामल खिचडी, पनीर करी जस्ता परिकारहरूले व्रतलाई स्वादिलो, पौष्टिक र सहज बनाउँछन्।
यस्ता परिकारहरू तयार गरेर उपवासको दिनमा उर्जा कायम राख्न सकिन्छ, पाचनमा सहजता रहन्छ र व्रत आध्यात्मिक रूपमा सफल हुन्छ।
👉 यी परिकारहरूबारे विस्तृत जानकारी, विधि र अन्य व्रत-संबन्धी सामग्रीको लागि Mero Nepal App प्रयोग गर्नुहोस्। आफ्नो मोबाइलमै पूर्ण नेपाली संस्कृतिको मार्गदर्शन प्राप्त गर्नुहोस्।
