ट्याग: tithi

परिचय:नेपाल, हिमालदेखि तराईसम्म फैलिएको जैविक र सांस्कृतिक विविधताले भरिएको देश हो। यहाँका नदी र झरनाहरू केवल जल स्रोत मात्र नभई धार्मिक, सांस्कृतिक र पारिस्थितिक दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्। आधुनिक प्रविधिको सहयोगले अब यी पवित्र जल स्रोतहरूलाई इन्टरएक्टिभ सांस्कृतिक नक्सा मार्फत अन्वेषण गर्न सकिन्छ। १. पवित्र नदी र झरनाहरूको सांस्कृतिक महत्व:नेपालका धेरै नदी र झरनाहरूलाई […]

१. प्राक्कथन: नेपाली ज्योतिष र चन्द्रमाको दार्शनिक पृष्ठभूमि नेपाली ज्योतिषशास्त्र, जुन हिमालयको काखमा विकसित र परिष्कृत भएको पूर्वीय ज्ञानको एक अमूल्य निधि हो, यसले ब्रह्माण्ड र मानव जीवनबीचको अटूट सम्बन्धलाई व्याख्या गर्दछ। यस शास्त्रमा नवग्रहहरूको मण्डलमा चन्द्रमाको स्थान अत्यन्त संवेदनशील, निर्णायक र केन्द्रीय मानिन्छ। “चन्द्रमा मनसो जातः” अर्थात् विराट पुरुषको मनबाट चन्द्रमाको उत्पत्ति भएको हो […]

१. प्राक्कथन: नेपाली ज्योतिष र चन्द्रमाको दार्शनिक पृष्ठभूमि नेपाली ज्योतिषशास्त्र, जुन हिमालयको काखमा विकसित र परिष्कृत भएको पूर्वीय ज्ञानको एक अमूल्य निधि हो, यसले ब्रह्माण्ड र मानव जीवनबीचको अटूट सम्बन्धलाई व्याख्या गर्दछ। यस शास्त्रमा नवग्रहहरूको मण्डलमा चन्द्रमाको स्थान अत्यन्त संवेदनशील, निर्णायक र केन्द्रीय मानिन्छ। “चन्द्रमा मनसो जातः” अर्थात् विराट पुरुषको मनबाट चन्द्रमाको उत्पत्ति भएको हो […]

१. मंगलाचरण तथा परिचय ब्रह्माण्डको अनन्त विस्तारमा अवस्थित आकाशीय पिण्डहरू र मानव जीवनबीचको अन्तरसम्बन्धको सूक्ष्म अध्ययन नै ज्योतिषशास्त्र हो। नेपाली जनजीवन, यहाँको विशिष्ट भूगोल, र ऐतिहासिक वीरताको गाथासँग मङ्गल ग्रहको सम्बन्ध अन्यन्त गहिरो र तात्विक छ। सौर्यमण्डलको सेनापति मानिने मङ्गल ग्रह शक्ति, साहस, र भूमिको कारक हो। यस बृहत् प्रतिवेदनको प्रारम्भमा मङ्गल ग्रहको स्तुति गर्दै, […]

परिचय पूजाका लागि बनाइने खाना साधारण भोजनभन्दा अलग उद्देश्यका लागि तयार गरिन्छ। यसलाई केवल पेट भर्ने साधन नभई श्रद्धा, भाव र कृतज्ञताको माध्यम मानिन्छ। यही कारणले अर्पणअघि खाना चाख्न नहुने नियमलाई परम्परागत संस्कारमा अत्यन्त गम्भीर रूपमा लिइएको छ। यो अभ्यास बाहिरी रूपमा सानो देखिए पनि यसको मूलमा आत्मसंयम, नियतको शुद्धता र आध्यात्मिक अनुशासन लुकेको हुन्छ। […]

परिचय धेरै परम्परागत घरपरिवारमा बसिरहेको व्यक्ति—चाहे माटोको सिट, चटाई, कुर्सी, वा पूजा स्थलमा—माथि हिँड्नु अनुचित मानिन्छ। यो नियम केवल शिष्टाचारको कारण मात्र होइन, बरु शताब्दीयौंदेखिको आध्यात्मिक, सामाजिक, र मानसिक समझमा आधारित छ। व्यक्तिगत स्थानको सम्मानले जीवनमा अनुशासन, सजगता, र अन्तरवैयक्तिक सम्मानको भावना जगाउँछ। परम्परागत सोचमा, मानवीय अन्तरक्रिया केवल सामाजिक व्यवहारमा सीमित छैन। प्रत्येक क्रियाले ऊर्जा, […]

परिचय धेरै परम्परागत नेपाली घरहरूमा घरभित्र प्रवेश गर्नु अघि जुत्ता हटाउने चलन छ। यो अभ्यास केवल सफाइको लागि होइन; यसमा गहिरो सांस्कृतिक, सामाजिक, र आध्यात्मिक महत्व पनि छ। जुत्ता हटाउनु घरप्रति सम्मान देखाउँछ, सकारात्मक ऊर्जा कायम राख्छ, र शारीरिक व्यवहारलाई आध्यात्मिक सजगता संग जोड्छ। सम्मान र सामाजिक शिष्टाचार घरभित्र जुत्ता नल्याउने अभ्यास घर र परिवारका […]

कृतज्ञता, अनुशासन, संयम र सचेत जीवनको दीर्घ अभ्यास देवतालाई अर्पण गरेपछि मात्र खाना खाने परम्परा केवल धार्मिक कर्मकाण्डको अंश होइन; यो मानव जीवनलाई अनुशासित, सन्तुलित र सचेत बनाउने सांस्कृतिक अभ्यास हो। परम्परागत सोच अनुसार, खाना जीवनको आधार हो, र जीवन आफैंमा कुनै व्यक्तिको मात्र उपलब्धि होइन। प्रकृति, श्रम, समाज र दैवी कृपाको संयुक्त परिणामस्वरूप खाना […]

आध्यात्मिक अभ्यास, अनुशासन, सचेत जीवन र जीवनशैली सुधार बिहान र साँझको प्रार्थना नियमित रूपमा गर्ने परम्परा केवल धार्मिक कर्मकाण्ड मात्र होइन; यो मानिसको जीवनशैली, मानसिक स्वास्थ्य, आध्यात्मिक विकास र सामाजिक अनुशासनको आधार हो। दैनिक रूपमा निश्चित समयमा प्रार्थना गर्नुले व्यक्तिको भित्री ताललाई प्रकृतिका चक्रहरूसँग मिलाउँछ, जसले मानसिक शान्ति, भावनात्मक सन्तुलन र जीवनमा स्थिरता ल्याउँछ। प्रार्थना […]

परिचय बिरुवालाई जीवन, ताजगी र सकारात्मक ऊर्जासँग जोडिन्छ। तर परम्परागत ज्ञानले घरभित्र राखिने र नराखिने बिरुवाबीच स्पष्ट भिन्नता गरेको छ। यो अभ्यास केवल अन्धविश्वासमा आधारित नभई आध्यात्मिक सोच, वातावरणीय समझ, स्वास्थ्यसँग जोडिएको अनुभव र पुस्तौँदेखिको अवलोकनबाट विकसित भएको हो। घरलाई शान्ति, विश्राम र पारिवारिक एकताको स्थान मानिने भएकाले सबै प्रकारका बिरुवाहरू त्यस वातावरणका लागि उपयुक्त […]