ट्याग: nepalipatro

परिचय थान्का र पौभा केवल कलात्मक वस्तु होइनन्। यी चित्रहरू नेपाली र तिब्बती बौद्ध परम्परामा ध्यान, पूजा, र आध्यात्मिक साधनाको अभिन्न हिस्सा हुन्। प्रत्येक रङ, आकृति, रेखा र ज्यामितीय संरचनाले मानव मन, चेतना र ब्रह्माण्डीय ऊर्जा सन्तुलनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। थान्का र पौभाको इतिहास हजारौँ वर्ष पुरानो छ। यी चित्रहरू केवल भित्तामा वा कपडामा सजावटको […]

नेवाः संस्कृति दक्षिण एशियाकै सबैभन्दा प्राचीन र निरन्तर जीवित सभ्यतामध्ये एक हो। यस सभ्यताको मूल आधार देवी–देवता, प्रकृति र मानव समाजबीचको सन्तुलन हो। यही सन्तुलनको केन्द्रमा उभिएकी देवी हुन्—अजिमा देवी।अजिमा नेवाः संस्कृतिमा केवल पूजा गरिने देवी मात्र होइनन्; उनी नगरको संरक्षिका, सामाजिक अनुशासनको प्रतीक र हजुरआमा स्वरूपको जीवित अभिव्यक्ति हुन्। अजिमा देवी भनेको के हो? […]

नेपाली संस्कृति प्रकृतिपूजामा गहिरो विश्वास राख्छ। यहाँ रुख, नदी, पर्वत र चौतारी मात्र भौतिक तत्व होइनन्—यी आध्यात्मिक र सामाजिक प्रतीक हुन्।यसै सन्दर्भमा, बार (Ficus benghalensis) र पीपल (Ficus religiosa) रुखको पवित्र विवाह विशेष महत्व राख्छ, जुन मेल, उर्वरता, र समुदायिक मूल्यहरूको जीवित प्रतीक हो। यस अनुष्ठानको केन्द्रमा रहेको छ चौतारी, रुखमुनि बनाइने परम्परागत मंच, जसले […]

नेपाली परम्परागत वास्तुकला र जीवनशैलीमा घर केवल एउटा भौतिक संरचना मात्र होइन; यो एक जीवन्त आध्यात्मिक एकाइ हो। यस एकाइको मुटुमा एउटा खुला ठाउँ हुन्छ, जसलाई हामी ‘आँगन’ भन्छौँ। र, त्यही आँगनको ठ्याक्कै केन्द्रबिन्दुमा ठिङ्ग उभिएको हुन्छ— तुलसी मथ। एक साधारण आगन्तुकका लागि यो केवल माटो र इँटाको एउटा सानो संरचना मात्र देखिन सक्छ। तर, […]

१. परिचय: घरको मुटु पश्चिमी जगतमा भान्सालाई केवल एउटा उपयोगिताको क्षेत्र—उपकरण र खाना तयारी गर्ने ठाउँको रूपमा मात्र हेरिन्छ। तर, नेपाली दृष्टिकोणमा ‘चुल्हो’ (परम्परागत माटोको अगेनो) अस्तित्वको शाब्दिक र लाक्षणिक दुवै केन्द्र हो। यो अग्नि देव को आसन, परिवारको प्राथमिक औषधालय र एउटा यस्तो पवित्र सीमा हो जसले ‘व्यवस्थित घर’ लाई ‘बाहिरी भद्रगोल संसार’ बाट […]

परिचय: आस्था र अभ्यासको बुनोट नेपाली समाजमा साँझ पर्नुअघि बाहिर सुकाइएका लुगाहरू भित्र्याउने चलन एक सामान्य घरेलु कार्य मात्र होइन, यो एक गहिरो सांस्कृतिक अनुष्ठान हो। यो परम्परा सुरक्षाको एक परिष्कृत अभ्यास हो, जुन दुई फरक तर एकअर्काका पूरक धागोहरूबाट बुनिएको छ: पहिलो, रातको समयमा हुने खतराहरूसम्बन्धी लोकआस्थाको एक समृद्ध तानाबाना, र दोस्रो, स्वास्थ्य र […]

खण्ड I: तन्त्रशास्त्रको बृहत् विमर्श: परिभाषा, सिद्धान्त र पौराणिक आधार १.१. तन्त्रको व्युत्पत्ति र परिभाषा: ‘विस्तार’ र ‘मुक्ति’ तन्त्रशास्त्र हिन्दू ज्ञान परम्पराको एक गहिरो र प्रायः गलत बुझिएको शाखा हो। ‘तन्त्र’ शब्दको व्युत्पत्तिले नै यसको मूल दर्शनलाई उजागर गर्दछ। यो शब्द संस्कृतको दुई धातुहरूबाट बनेको मानिन्छ: ‘तन्’ (जसको अर्थ ‘विस्तार गर्नु’ वा ‘फैलाउनु’ हो) र […]

परिचय वैदिक ज्ञान-परम्पराका दुई प्रमुख स्तम्भका रूपमा ज्योतिष शास्त्र र वास्तु शास्त्रले सहस्राब्दीदेखि मानव जीवनलाई मार्गदर्शन गर्दै आएका छन्। यद्यपि, आम प्रचलनमा यी दुई शास्त्रको गहिरो दार्शनिक र प्राविधिक सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा नबुझिएको हुन सक्छ। प्रयोगकर्ताद्वारा प्रस्तुत आधार-प्रस्तावना—कि वास्तु “विशुद्ध विज्ञान” हो र ज्योतिष “भूत, वर्तमान, भविष्य बताउने शास्त्र” हो—एक महत्वपूर्ण र प्रचलित दृष्टिकोण हो […]