१. भूमिका वैदिक सनातन धर्ममा ऋषिहरूको योगदान अपार छ। ऋषिहरू भन्नाले केवल साधारण तपस्वी मात्र होइन, यस्ता महापुरुषलाई जनाइन्छ जसले ज्ञान, ध्यान, सत्य र तपस्यालाई जीवनको मूल आधार बनाएका थिए। सप्त ऋषि— भृगु, अत्रि, वशिष्ठ, विश्वामित्र, कश्यप, गौतम र जमदग्नि— ब्रह्माका मानसपुत्र र मानव सभ्यताको मार्गदर्शक मानिन्छन्। यी सप्त ऋषिलाई ‘सप्तर्षि मण्डल’का रूपमा आकाशमा देखिने […]
Continue Reading
प्रस्तावना महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मका प्रमुख र पवित्र पर्वहरूमध्ये एक हो। प्रत्येक वर्ष फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीको दिन मनाइने यो पर्व भगवान् शिवप्रति अनन्त श्रद्धा, भक्ति र विश्वासको प्रतीक मानिन्छ। यस दिन शिवमन्दिरहरूमा विशेष पूजा–आराधना, रात्रि जाग्राम, व्रत र ध्यान गर्ने परम्परा रहिआएको छ। धार्मिक दृष्टिले यो दिनलाई भगवान् शिवले समुद्र मन्थनबाट निस्किएको हलाहल विष पिएर संसारलाई […]
Continue Reading
प्रस्तावना नेपाल र भारतको वैदिक परम्परामा हवन (यज्ञ, होम, अग्निहोत्र) केवल धार्मिक अनुष्ठान होइन, यो जीवन, विज्ञान र अध्यात्मको संगम हो। जब घृत, काष्ठ, हर्ब र मसला पवित्र मन्त्रसहित अग्निमा अर्पण गरिन्छ, त्यसबेला उत्पन्न हुने धुँवा, सुगन्ध र ध्वनि तरङ्गले वातावरण शुद्ध गर्छ, शरीरलाई स्वास्थ्य दिन्छ र मनलाई शान्त पार्छ। खण्ड १: हवनको सामाजिक र […]
Continue Reading
परिचय: आशा र डरको द्वन्द्वबाट आशाको किरणसम्म “के मेरो पनि कहिल्यै सपना पुरा हुन्छ?” यो प्रश्न केवल शब्दहरूको सङ्ग्रह होइन, यो त मनको गहिराइबाट निस्केको एउटा चित्कार हो। यो त्यो आवाज हो, जुन तब जन्मन्छ जब जीवनले बारम्बार पछाडि तान्छ र भविष्य अन्धकारमय देखिन थाल्छ । यो आशा र डरको बीचमा चलिरहेको एक अनन्त द्वन्द्व […]
Continue Reading
भाग १: ज्योतिषशास्त्रका आधार स्तम्भहरू ज्योतिषशास्त्र, जसलाई वेदको नेत्र भनिएको छ, ब्रह्माण्डमा रहेका खगोलीय पिण्डहरूको चाल र मानव जीवनमा पर्ने त्यसको प्रभावको अध्ययन गर्ने गहन विज्ञान हो । फलादेश वा भविष्यवाणी यस विज्ञानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र जटिल पक्ष हो । एक सफल फलादेश केवल केही सामान्य नियमहरूमा आधारित हुँदैन, बरु यो ग्रह, राशि, नक्षत्र र […]
Continue Reading
खण्ड १: नक्षत्र परिचय: ज्योतिषको आकाशीय र आध्यात्मिक आधार वैदिक ज्योतिष, जसलाई ज्योतिष शास्त्र पनि भनिन्छ, केवल भविष्य कथनको एक विधि मात्र होइन, अपितु यो ब्रह्माण्ड र मानव जीवन बिचको गहिरो सम्बन्धलाई बुझ्ने एक समग्र विज्ञान हो। यस विज्ञानको मूल आधारमा नक्षत्र प्रणाली रहेको छ, जसले आकाशीय पिण्डहरूको गति र मानव चेतनामा पर्ने त्यसको प्रभावको […]
Continue Reading
१. मेरो नेपाल एप: तपाईंको व्यक्तिगत ज्योतिषीय मार्गदर्शक सूचना प्रविधिको आजको युगमा, जहाँ हरेक जानकारी औंलाको एक क्लिकमा उपलब्ध छ, “मेरो नेपाल” मोबाइल एपले प्राचीन वैदिक ज्योतिषको गहन ज्ञान र आधुनिक प्रविधिको अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गरेको छ। यो एप केवल एक सामान्य ज्योतिषीय उपकरण मात्र होइन, बरु यो एक व्यक्तिगत मार्गदर्शक हो जसले प्रयोगकर्तालाई आफ्नो […]
Continue Reading
खण्ड १: परिचय: औँसीको अँध्यारोमा बल्ने तीन ज्योति भाद्र महिनाको कृष्णपक्षीय औँसी। आकाशमा चन्द्रमाको अनुपस्थितिले धर्तीमा गाढा अँध्यारो छाएको हुन्छ। तर, नेपाली संस्कृति र परम्पराको आकाशमा यो दिन सामान्य औँसी होइन; यो त तीनवटा शक्तिशाली ज्योतिले जगमगाउने एक विशेष पर्व हो। यो दिनको अँध्यारोलाई तीनवटा प्रकाशले चिर्दछ: पहिलो, प्रकृतिको पवित्रताको प्रतीक ‘कुश’को ज्योति; दोस्रो, जीवित […]
Continue Reading
परिचय: पर्वको समग्र परिचय नेपाली हिन्दू पात्रोमा जनै पूर्णिमा एक महत्त्वपूर्ण र बहुआयामिक पर्वको रूपमा स्थापित छ, जसले गहिरो वैदिक परम्परा र जीवन्त लोक संस्कृतिलाई एकै सूत्रमा बाँधेको छ। श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमाका दिन मनाइने यो पर्व केवल एउटा धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, यो नवीकरण, श्रद्धा र सम्बन्धको एक त्रिवेणी हो। यस दिनलाई विभिन्न […]
Continue Reading
अमृत वर्षा: शिव भूमि नेपालमा श्रावण १५ र खीरको महिमा नेपालको मनसुन-सिक्त परिदृश्यमा, जब धर्तीको सुगन्ध र पाक्दै गरेको खीरको मीठो, मसलेदार बास्ना एकआपसमा मिसिन्छ, तब श्रावण १५ को आगमन हुन्छ। यो केवल पात्रोको एक तिथि मात्र होइन; यो एक गहिरो सांस्कृतिक, आध्यात्मिक र वैज्ञानिक अनुष्ठान हो, जसले नेपाली पहिचानको सारलाई समेटेको छ। “असार १५ […]
Continue Reading