वर्ग Uncategorized

भूमिका: सानो अभ्यास, गहिरो अर्थ धेरै नेपाली घरमा बच्चाहरूलाई साँझ परेपछि घर कुचो नलगाउन सम्झाइन्छ। पहिलो दृष्टिमा यो अभ्यास केवल पुरानो विश्वास वा अन्धविश्वासजस्तो लाग्न सक्छ। तर गहिरो रूपमा हेर्दा, यो परम्परा आध्यात्मिक चेतना, वातावरणीय समझदारी र व्यवहारिक जीवनशैलीसँग जोडिएको देखिन्छ। पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यो नियम केवल धार्मिक कारणले मात्र होइन, दैनिक जीवनको सन्तुलन र […]

सारांश नेपाली घरहरूमा बिहान र साँझ दियो बाल्ने चलन पुस्तौँदेखि निरन्तर छ। धेरैका लागि यो दैनिक बानी जस्तै देखिए पनि यसको जरा गहिरो सांस्कृतिक चेतना, वैदिक समयदर्शन र मानसिक अनुशासनसँग गाँसिएको छ। दियो बाल्नु केवल देवतालाई सम्झने कर्म होइन, समयको परिवर्तनलाई सम्मान गर्ने, घरको वातावरण शुद्ध राख्ने, र मनलाई स्थिर बनाउने मौन अभ्यास हो। आधुनिक […]

परिचय नेपालको मध्यभाग हुँदै बग्ने कालिगण्डकी नदी केवल भौगोलिक संरचना मात्र होइन; यो नदी धर्म, विज्ञान, भूगर्भशास्त्र र आध्यात्मिक विश्वासको अद्वितीय संगम हो। यही नदीको गर्भबाट प्राप्त हुने शालिग्राम शिलालाई हिन्दू परम्परामा भगवान् विष्णुको साक्षात् स्वरूप मानिन्छ। तर यही शालिग्राम आधुनिक विज्ञानका दृष्टिले हेर्दा करोडौँ वर्ष पुराना समुद्री जीवावशेष (fossils) पनि हुन्। यो द्वैध सत्य—धार्मिक […]

परिचय थान्का र पौभा केवल कलात्मक वस्तु होइनन्। यी चित्रहरू नेपाली र तिब्बती बौद्ध परम्परामा ध्यान, पूजा, र आध्यात्मिक साधनाको अभिन्न हिस्सा हुन्। प्रत्येक रङ, आकृति, रेखा र ज्यामितीय संरचनाले मानव मन, चेतना र ब्रह्माण्डीय ऊर्जा सन्तुलनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। थान्का र पौभाको इतिहास हजारौँ वर्ष पुरानो छ। यी चित्रहरू केवल भित्तामा वा कपडामा सजावटको […]

नेवाः संस्कृति दक्षिण एशियाकै सबैभन्दा प्राचीन र निरन्तर जीवित सभ्यतामध्ये एक हो। यस सभ्यताको मूल आधार देवी–देवता, प्रकृति र मानव समाजबीचको सन्तुलन हो। यही सन्तुलनको केन्द्रमा उभिएकी देवी हुन्—अजिमा देवी।अजिमा नेवाः संस्कृतिमा केवल पूजा गरिने देवी मात्र होइनन्; उनी नगरको संरक्षिका, सामाजिक अनुशासनको प्रतीक र हजुरआमा स्वरूपको जीवित अभिव्यक्ति हुन्। अजिमा देवी भनेको के हो? […]

नेपाली संस्कृति प्रकृतिपूजामा गहिरो विश्वास राख्छ। यहाँ रुख, नदी, पर्वत र चौतारी मात्र भौतिक तत्व होइनन्—यी आध्यात्मिक र सामाजिक प्रतीक हुन्।यसै सन्दर्भमा, बार (Ficus benghalensis) र पीपल (Ficus religiosa) रुखको पवित्र विवाह विशेष महत्व राख्छ, जुन मेल, उर्वरता, र समुदायिक मूल्यहरूको जीवित प्रतीक हो। यस अनुष्ठानको केन्द्रमा रहेको छ चौतारी, रुखमुनि बनाइने परम्परागत मंच, जसले […]

नेपाली परम्परागत वास्तुकला र जीवनशैलीमा घर केवल एउटा भौतिक संरचना मात्र होइन; यो एक जीवन्त आध्यात्मिक एकाइ हो। यस एकाइको मुटुमा एउटा खुला ठाउँ हुन्छ, जसलाई हामी ‘आँगन’ भन्छौँ। र, त्यही आँगनको ठ्याक्कै केन्द्रबिन्दुमा ठिङ्ग उभिएको हुन्छ— तुलसी मथ। एक साधारण आगन्तुकका लागि यो केवल माटो र इँटाको एउटा सानो संरचना मात्र देखिन सक्छ। तर, […]

१. परिचय: घरको मुटु पश्चिमी जगतमा भान्सालाई केवल एउटा उपयोगिताको क्षेत्र—उपकरण र खाना तयारी गर्ने ठाउँको रूपमा मात्र हेरिन्छ। तर, नेपाली दृष्टिकोणमा ‘चुल्हो’ (परम्परागत माटोको अगेनो) अस्तित्वको शाब्दिक र लाक्षणिक दुवै केन्द्र हो। यो अग्नि देव को आसन, परिवारको प्राथमिक औषधालय र एउटा यस्तो पवित्र सीमा हो जसले ‘व्यवस्थित घर’ लाई ‘बाहिरी भद्रगोल संसार’ बाट […]

परिचय: आस्था र अभ्यासको बुनोट नेपाली समाजमा साँझ पर्नुअघि बाहिर सुकाइएका लुगाहरू भित्र्याउने चलन एक सामान्य घरेलु कार्य मात्र होइन, यो एक गहिरो सांस्कृतिक अनुष्ठान हो। यो परम्परा सुरक्षाको एक परिष्कृत अभ्यास हो, जुन दुई फरक तर एकअर्काका पूरक धागोहरूबाट बुनिएको छ: पहिलो, रातको समयमा हुने खतराहरूसम्बन्धी लोकआस्थाको एक समृद्ध तानाबाना, र दोस्रो, स्वास्थ्य र […]